کعبه زرتشت | چهارگوشی کوچک و رازآلود از دوران هخامنشی

مدت زمان مطالعه مطلب: 4 دقیقه

کعبه زرتشت

کعبه زرتشت

شاید شنیدن نام کعبه برای هر بنایی به غیر از خانه خدا، برای هر مسلمانی کمی عجیب باشد ولی کعبه زرتشت نام یکی از بناهای موجود در محوطه نقش رستم است که هنوز پس از سالیان دراز کارکرد آن به طور دقیق مشخص نشده است.

در این نوشته کوتاه سری به این چهارگوش اسرارآمیز خواهیم زد، با ما همراه باشید.

یکی از بناهای مربوط به دوره هخامنشی، که به صورت مکعب مستطیل، از جنس سنگ آهک سفید ساخته شده، به نام کعبه زرتشت شهرت دارد. البته وجه تسمیه های مختلفی برای آن نقل شده است. برای نمونه، این نام از قرن چهاردهم میلادی به بعد استفاده شده، یعنی سال ها پس از فتح ایران توسط اعراب، که احتمالاً به خاطر مکعبی بودن آن این اسم را اعراب روی آن گذاشته اند. و یا اروپائیان به اشتباه زرتشت را آتش پرست و این مکان را محل پرستش آتش می دانستند.

شباهت ساختار مکعبی این بنا به محل عبادت مسلمانان، مزید بر علت شد تا این مکان را کعبه زرتشت بنامند. همچنین در کتابهای زرتشتیان آمده که زرتشت در این مکان به راز ونیاز می پرداخت و درون این بنا کلمه کعبه نیز به چشم می خورد.

کعبه زرتشت دارای یک در ورودی و چند پله از جنس سنگ در سمت شمالی آن است، که این سنگ ها به صورت مستطیلی تراشکاری شده اند و همانند مقبره کوروش بدون استفاده از ملات روی هم قرار گرفته اند و در سقف و قسمت های دیگر اتصالاتی به روش دم چلچله ای به چشم می خورد. این بنا تا قبل از تحقیقات موسسه خاورشناسی دانشگاه شیکاگو در سال 1315، به اندازه یک سوم در زیر زمین مدفون بود. هم اکنون هم این بنا پایین تر از سطح زمین قرار دارد.

کعبه زرتشت

در کعبه زرتشت هرچند ردیف بندی سنگ ها زیاد دقیق نیست ولی کاملاً ترازبندی شده است، این ترازبندی توسط وصله های ظریفی صورت گرفته است. در میان دیوارهای تک رنگ بنا، سنگ های سیاه و خاکستری در طاقچه های دولبه بیرونی، مشاهده می شود. ابعاد داخلی بنا حدود 3.74 در 3.72 در 5.5 متر است. که با درنظر گرفتن سه سکوی زیرین بنا، ارتفاع کلی آن به چیزی حدود 14.12 متر می رسد.

باستان شناسان تحقیقات زیادی در خصوص کاربرد این بنای چهارگوش انجام داده اند که البته به نتایج متفاوتی هم رسیده اند. عده ای از جمله راولینسون، والتر هنینگ و ابن بلخی معتقدند از این بنا جهت نگهداری از اسناد دینی، پرچم ها، منشورهای دولتی و اَوستا استفاده می شد. البته کوچکی کعبه زرتشت و دوری آن از دیگر کاخ ها، این فرضیه را تضغیف می کند.

عده ای نیز این بنا را به لحاظ ساختار کلی و همچنین زمان ساخت آن، به مقبره کوروش، لیکه و کاریا شبیه دانسته اند، لذا معتقدند که کعبه زرتشت نیز آرامگاه یکی از شاهان هخامنشی است ولی این موضوع در هیچ یک از کتیبه های موجود در این بنا ذکر نشده است و آرامگاه پادشاه بودن موضوع کوچکی نیست که قابل صرف نظر کردن از کتیبه ها باشد.

پیشنهاد می کنیم این مقاله را هم بخوانید:   مسجد جامع اصفهان

برخی هم نظر کمپفر را تأیید می کنند که برای اولین بار آتشکده بودن این بنا را مطرح کرد. دلیل کمپفر این است که در گوشه جنوب غربی این بنا آثار دود دیده می شود. که البته به این موضوع در کتیبه بیستون هم اشاره ای شده است که از زبان داریوش آمده که «من پرستشگاه هایی را که مغول ویرانشان کرده بود بازسازی کردم». ولی باید به این نکته توجه کرد که این بنا حتی برای روشن کردن یک چراغ نفتی هم مناسب نیست چه برسد به نگهداری از آتش مقدس! این بنا هیچ روزنه ای برای ورود و خروج هوا و دودآتش ندارد و درِ سنگین آن همواره بسته بود لذا این فرضیه هم تا حدودی ضعیف می باشد.

و در نهایت قوی ترین فرضیه مربوط به تقویم آفتابی بودن بناست. و تاریخچه آن این است که بعد از مهاجرت عظیم آریایی ها به فلات ایران و هندوستان، کشاورزی را برای امرار معاش خود انتخاب کردند و برای کشاورزی به اطلاعات دقیق در خصوص سال شماری، انقلاب های تابستانی و اعتدال بهاری و پاییزی نیاز داشتند لذا از تقویم بسیار دقیق و علمی خیام استفاده کردند. آقای غیاث آبادی در تأیید این فرضیه تحقیقاتی هم انجام داده است. البته دلایل اندکی در رد این فرضیه هم ارائه شده است.

کعبه زرتشت

پس از کشف بخش پایینی بنا، کتیبه هایی یافت شد که مربوط به شاپور یکم و موبد کرتیر است. کتیبه شاپور به سه زبان یونانی، پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی، در دیوارهای شمالی، جنوبی و شرقی بنا کتابت شده اند. در کتیبه شاپور به معرفی شاپور و قلمرو او و همچنین جنگ با رومیان اشاره شده است.

در کتیبه کریتر هم که مربوط به سال 280 میلادی می شود، موضوعاتی نظیر معرفی و ذکر القاب خود، فعالیت های دینی مانند مبارزه با ادیان منحرف مثل مسیحیت و یهودیت تحریف شده، مانوی، بودایی و مرتدین رزتشتی، تشکیل آتشکده ها، اسامی مناطق تصرف شده در زمان شاپور اول و یک دعا در آخر، کتابت شده است.

تورکام از شما دعوت می کند که از این مکان زیبا دیدن فرمایید.

نشانی:

استان ، شهرستان ، جاده قدیمی حاجی آباد – و یا جاده تخت جمشید – نقش رستم، کعبه زرتشت

 


چنانچه تابحال از این بنای باستانی بازدید کرده اید، نظرات خود را بیان کنید

رزرو هتل

امام علی (ع) می فرماید: موفقیت با دوراندیشی است و دوراندیشی با کسب تجربه به دست می آید.

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۲۰

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *