سفر

تور

گردشگری

مسجد جامع عتیق، شهر قم، استان قم

مسجد جامع عتیق

مسجد جامع عتیق

به اعتقاد برخی از باستان شناسان، قم جزء اولین محل های سکونت بشر و تمدن در ایران است، و قدمت آن به بیش از چندهزار سال می رسد و شاهدآن، عمارت ها و بناهای تاریخی است که در گوشه و کنار این شهر دیده می شود. مسجد امام حسن عسگری، مدرسه‌ی غیاثیه (پامنار)، باغ گنبد سبز، مقبره‌ی خواجه اصیل‌الدین و خواجه علی صفی، کوه خضر نبی، گنبدشمالی و خانه‌ی تاریخی یزدان‌پناه از جمله این آثار است. علاوه بر اینها، مسجد جامع عتیق قم نیز یکی از مکان های بسیار ارزشمند و نماینده معماری اصیل ایران کهن می باشد.

در این نوشته کوتاه سری به مسجد جامع عتیق قم خواهیم زد، با ما همراه باشید.

یکی از وجوه اختلاف، بین برخی از باستان شناسان در ارتباط با مسجد جامع قم، تاریخ دقیق ساخت و قدمت آن است. عده ای مانند عبدالجلیل رازی، ساخت آن را به قرن ۶ ه.ق. همزمان با سلطنت سلجوقیان می داند و سازنده آن را بهاالدین کمال ثابت قمی معرفی می کند. درمقابل، برخی دیگر از تاریخ نویسان معتقدند این مسجد قدیمی در سال ۲۶۵ ه.ق. توسط ابوالصدیم حسن بن علی بن آم اشعری بنا نهاده شده است که البته نظریه اول از لحاظ سند قوی تر است.
علاوه بر این، عده ای در محل ساخت مسجد نیز تردید کرده اند و چندین مسجد را کاندید مسجد جامع قم می دانند. مثلاً در کتاب تاریخ قدیم قم که در قرن ۴ ه.ق. نوشته شده است مساجدی مانند مسجد امام حسن عسکری(ع)، مسجد جامعی که در نزدیکی دروازه ری ساخته شده و مسجدی که در زمین های کمیدان در محدوده خاکفرج قرار داشته و امروزه از بین رفته است، از جمله این کاندیداها می باشند. ولی طبق نوشته های به جامانده، صحیح ترین نظر همین مسجد جامع کنونی می باشد.

مسجد جامع عتیق
باوجود برخی اختلافات در مورد مسجد جامع عتیق، باستان شناسان، قریب به اتفاق بر این باورند که قسمت های مختلف این مسجد در طول چندین دوره، از دوره سلجوقیان تا زمان قاجار به تدریج ساخته شده است. مسجد جامع عتیق وسعتی حدود ۶ هزار مترمربع دارد و از قسمت های مختلفی مثل سردر ورودی، صحن، ایوان‌، گنبدخانه، شبستان، گوشواره ای ها و … تشکیل شده است که گنبدخانه آن ازنظر قدمت، قدیمی ترین بخش مسجد به شمار می آید. تزیینات این مسجد شامل کاشیکاری ها، مقرنس های گچی، کتیبه های قرآنی و … است که بسیار هنرمندانه به کار گرفته شده اند.

مسجد جامع عتیق
به اعتراف اکثریت، زیباترین و باشکوه ترین بخش مسجد، ایوان جنوبی آن است که چشم هر بیننده ای را خیره می کند. این ایوان با ۱۸ متر ارتفاع، ۷ متر عرض و ۱۴ متر طول و همچنین مقرنس کاری های حیرت انگیز ، یکی از زیباترین ایوان های موجود در کشور محسوب می شود. مقرنس های ایوان حالتی دارند که به صورت ۲ کوه پنج طبقه دیده می شود که هر طبقه آن متشکل از ۵ حوضچه بزرگ و کوچک است. سه حوض بزرگ با ترنج هایی از کاشی معرق آراسته شده و به شکل وارونه دیده می شوند. یکی از ویژگی های برجسته این ایوان، حاشیه و لبه های آن است که با کاشی های فیروزه ای به صورت طره برنجی مارپیچ تزیین شده است. به نظر می رسد که این نوع تزیینات از مشخصه های رایج معماری قرن هشتم هجری می باشد.
از دیگر تزیینات این مسجد تاریخی، کتیبه های قرآنی و کاشیکاری های آن است که بسیار زیبا و ستودنی هستند. در پیشانی ایوان کتیبه ای زیبا که طول و عرض آن به ترتیب برابر ۲۸ و ۱ متر است، قرار دارد. جنس این کتیبه از کاشی های خشتی است و روی آن آیه نور از سوره نور به خط زیبای ثلث، نسخ و ریحانی حکاکی شده است. آیه ۳۵ سوره نور: “الله نور السموات و الارض مثل نوره کمشکوه فیها مصباح المصباح فی زجاجه کهنا کوکب دری یوقد من شجره مبارکه زیتونه لا شرقیه و لا غربیه یکاد زیتها یضی و لولم تمسسه نار نور علی نور …” به شکل تداخلی روی این کتیبه نوشته شده است.

مسجد جامع عتیق
مسجد جامع عتیق جزء مساجدی است که دارای دو ایوان می باشد. ایوان دوم روبروی ایوان جنوبی قرار دارد. این ایوان به بزرگی و زیبایی ایوان جنوبی نیست. ایوان شمالی که ۷ متر طول، ۷ متر عرض و ۱۴ متر ارتفاع دارد، در زمان فتحعلی شاه در سال ۱۲۸۴ ه.ق. ساخته شده است. روی این ایوان، به خط ثلث، با رنگ سفید، سوره منافقون، توسط استاد محمدرضا شریف قمی نوشته و آراسته شده است. این مسجد علاوه بر ایوان ها، یک صحن مستطیل شکل دارد که از سه سمت شمال، شرق و غرب، با شبستان های زیبایی محدود شده است.

خواندن این مطلب پیشنهاد می شود:  مسجد جمکران ، شهر قم، استان قم

به اعتقاد باستان شناسان قدمت شبستان شرقی بیشتر از بقیه است و در زمان فتحعلی شاه احداث شده است. این شبستان دارای ۱۸ ستون شش ضلعی و ۹ ستون چهار ضلعی است که از صحن مسجد به شکل ۹ ردیف سه چشمه ای دیده می شود که در واقع جرزهای مقابل صحن هستند. در مقابل، شبستان غربی دارای ۹ درگاه در سه ردیف دیده می شود و در انتهای آن زیرزمینی وجود دارد که این زیرزمین و نیز گلدسته های طلایی مسجد، به دستور محمدحسین خان نظام الدوله شاهسوند، معروف به شهاب الملک ساخته شده اند. قسمت جلوی شبستان شمالی نیز توسط ایوان شمالی به دو قسمت تقسیم شده ولی انتهای آن به یکدیگر متصل است. یکی از بخش های زیبا و مجلل مسجد جامع عتیق، گنبد آن می باشد. نکته جالب توجه گنبد این است که با وجود مساحت و فضای زیادی که دربر گرفته است، از آهن برای سرپا نگهداشتن آن استفاده نشده است.

مسجد جامع عتیق
سردر ورودی که در بخش غربی ایوان قرار دارد، ۶ متر دهانه، ۸ متر ارتفاع و بیش از ۲ متر عرض دارد. این سردر زیبا که در زمان فتحعلی شاه ساخته شده است، با گچ پوشانده شده و بخش میانی آن با کاشی های خشتی با رنگ زمینه لاجوردی تزیین شده است و روی آن با خط ثلث آیات ۹ تا ۱۱ سوره جمعه: “یا ایها الذین امنو اذا نودی للصوه … و الله خیر الرازقین” نوشته شده است که در انتهای آن اسم حاج شیخ عباس مصباح زاده و تاریخ ۱۳۸۱ ه.ق. حک شده است.
سیستم روشنایی این مسجد از تعداد زیادی مشبک تشکیل می شود که این مشبک ها علاوه بر تأمین روشنایی مناسب و مطلوب مسجد، باعث تهویه و خنک شدن هوای داخل مسجد می شوند. این مسجد دو در ورودی دارد که درب اصلی در قسمت غربی بنا قرار دارد و درب دوم در سمت شمال مسجد است که به شبستان شمالی متصل می شود. معماران این اثر تاریخی، برای مسجد یک شاخص تعیین وقت نماز در سمت شمال صحن تعبیه کرده اند که روی یک تخته سنگ قرار دارد و به وسیله آن وقت نماز ظهر تعیین می شود.

تورکام از شما دعوت می کند که از این مکان زیبا دیدن فرمایید.

نشانی: قم، نزدیکی دروازه ری، بزرگراه عماریاسر، خیابان آذر، محله مسجد جامع، مسجد جامع عتیق

همین الان و به سادگی تصاویر زیبای خود از این محل را برایمان از طریق تلگرام و یا ایمیل ارسال کنید.

ارسال عکس
اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *