مقبرة الشعرا

مدت زمان مطالعه مطلب: 4 دقیقه

مقبرةالشعرا

علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را       که به ما سوا فکندی همه سایه خدا را

دل اگر خدا شناسی همه در رخ علی بین       به علی شناختم من به خدا قسم خدا را

این مطلعِ شعر دلنشین و معروفِ شهریار، یکی از 400 شاعر و عارف آرمیده در مقبرةالشعرا است که همه ما از زمزمه آن لذت می بریم و از شیعه بودنمان احساس غرور می کنیم.

در این نوشته کوتاه سری به مقبرةالشعرا خواهیم زد، با ما همراه باشید.

شاعران و عارفان همواره از روحیه ای لطیف و عمیقی برخوردار بوده و هستند و پیوسته به دنبال محیطی آرام و به دور از هیاهو می گردند. از دیرباز یکی از این محیط های دنج و مطلوب بود، به ویژه بعد از روی کار آمدن اتابکان در قرن 6 ه.ق. و انتخاب آذربایجان به عنوان مرکز حکومت، و به ویژه کوی سرخاب مقصد بسیاری از شاعران و ادیبان از سراسر کشور شد. کوی سرخاب به دلیل همسایگی با بقعه سید حمزه یکی از نوادگان امام موسی کاظم(ع) و همچنین دفن شدن شخصیت های برجسته از شاعران و سالکان حق، از جایگاه ویژه ای برخوردار بود.

مقبره الشعرا

مقبرةالشعرا در گذشته به نامهایی دیگر مثل حظیرةالشعرا، حظیرةالقضاة و قبرستان سرخاب خوانده می شد. قدیمی ترین کتابی که از این قبرستان نام برده است کتاب «تاریخ گزیده مستوفی» نوشته حمدالله مستوفی در سال 730 ه.ق. و کتاب «نزهةالقلوب» از همین مؤلف در سال 740 ه.ق. است. به نظر می رسد که این قبرستان بعد از دفن شدن شاعران قرن ششم هجری مثل خاقانی، ظهیرالدین فارابی و … کم کم شهرت یافته است.

اما مقبرةالشعرا نیز همانند دیگر بناهای تبریز از گزند حوادث طیبعی مثل سیل و زلزله در امان نماند و پس از زمین لرزه های قرن 11 ه.ق. که تبریز را ویران کرد، به یک قبرستان مخروبه و متروکه تبدیل شد و اثری از مزار بزرگان شعر و ادب باقی نماند. سال ها به همین منوال گذشت تا اینکه در شهریور 1350 ه.ش. در روزنامه های کیهان و اطلاعات و همچنین مجله یغما، مسابقه ای ترتیب داده شد تا برای مقبرةالشعرای تبریز یادمانی را طراحی کنند، که در نهایت طرح آقای غلامرضا فرزان مهر، به عنوان طرح برتر انتخاب و عملیاتی شد.
به گفته طراح یادمان، این اثر تلفیقی از معماری مدرن و سنتی است و طوری طراحی شده که گذر زمان از جذابیت آن نکاهد. قبل از شروع کار، پنج لایه زمین کوبیده شد تا مقاومت آن چندبرابر شود. اسکلت آن فلزی و خود بنا با قطعات از پیش ساخته بتنی که لایه میانی آنها با بتن سبک پر شده اند، ساخته شده است. عمر این سازه 30 متری تا 500 سال پیش بینی شده است.

پیشنهاد می کنیم این مقاله را هم بخوانید:   بيستون

این مقبره در طول 800 سال، بزرگان ادب را در دل خود جای داده است و یک گنجینه ادبی قدیمی محسوب می شود. شخصیت هایی مثل اسدی طوسی، خاقانی شروانی، ظهیر فارابی، همام تبریزی، شیخ محمد خیابانی، ثقةالاسلام تبریزی، میرزاطاهر خوشنویس تبریزی، محمود ملماسی، سید یوسف نجمی و … که هرکدام زندگی پرفراز و نشیبی داشتند. شرح زندگی همه آنها از حوصله این نوشته خارج است ولی خالی از لطف نیست که نیم نگاهی به زندگی بزرگترین شاعر و غزل سرای معاصر و آذری زبان، استاد محمدحسین بهجت (شهریار) بیاندازیم.

محمدحسین در شهریور سال 1286 ه.ش. یعنی 3 سال قبل از وقایع خونین مشروطیت، در بازارچه نصراله تبریز چشم به جهان گشود. محمدحسین سه ساله بود که پدرش آقا سید اسماعیل موسوی معروف به حاج میر آقا خشکنابی، او را از تبریز پرآشوب به روستای دنج و آرام قیش قورشاق و خشکناب منتقل کرد که خاطرات کودکی محمدحسین در این روستا، بعدها تبدیل به اثر جاودانه “حیدر بابایه سلام” به زبان آذری شد. در 11 سالگی به تبریز آمد تا درسش را نزد پدرش ادامه دهد. یکسال بعد هم در مدرسه متحده ثبت نام می کند. محمدحسین اولین شعر رسمیش را در همین سال سرود.
او در کنار تحصیل به آموختن زبان فرانسه، علوم دینی و خوشنویسی پرداخت. اولین شعرهای این شاعر نوپا با تخلص بهجت در مجله ادب به چاپ رسید درحالی که او سیزده سال بیشتر نداشت. در 14 سالگی برای تحصیل در رشته پزشکی به تهران مسافرت کرد و در مدرسه دارالفنون به تحصیل پرداخت و سه سال بعد وارد مدرسه طب شد. محمدحسین در همین سال ها نواختن سه تار و ردیف سازی موسیقی ایرانی را زیر نظر استاد ابوالحسن صبا آموخت و همزمان دروس حوزه را در کلاس درس شهید سید حسن مدرس ادامه داد. شاعر جوان که تخلص خود را زیاد پسند نمی کرد پس از دو رکعت نماز، با تفعل به دیوان حافظ، تخلص شهریار را برای خود برگزید. خواجه شیرازی این چنین محمدحسین را راهنمایی کرد:

غم غریبی و غربت چو بر نمی تابم              روم به شهر خود و شهریار خود باشم

شهریار در 17 سالگی داغدار پدر خویش شد و پس از آن بود که نام شهریار بر سر زبان ها افتاد و آوازه اش همه جا را درنوردید و مهارت او در سرودن شعر فارسی و آذری زبانزد همه شد. در سال های 1329 و 1330 اثر بی نظیر “حیدر بابایه سلام” را سرود. در سال 1331، در 44 سالگی مادرش را از دست داد و یکسال بعد به تبریز برگشت و با عزیزه عمید خالقی ازدواج کرد که شهرزاد و مریم و هادی حاصل این ازدواج بودند.

مقبره الشعرا
سه سال قبل از انقلاب مجدداً با از دست دادن همسرش داغدار شد. عشق و ارادت قلبی شهریار به امام خمینی (ره) نیز هویدا بود. در سال های آخر عمر شهریار، بزرگداشت ها و تجلیل های مختلفی از او به عمل آمد و به خاطر اشعار نابی که سروده بود، قدردانی شد. همچنین شعرهای شهریار در مدح اهل بیت اطهار و خاصه امیرالمؤمنین(ع) نیز او را به یک شاعر معروف و ارادتمند اهل بیت علیهم السلام تبدیل کرده بود. شهریار در اواخر عمر 61 ساله خود پس از یک دوره بیماری در 27 شهریور 1367 درگذشت و در مقبرةالشعرا خاکسپاری شد.

همچنین شما می توانید پس از بازدید از مقبرةالشعرا از موزه قاجار که در نزدیکی آن قرار دارد دیدن کنید.

تورکام از شما دعوت می کند که از این مکان زیبا دیدن فرمایید.

نشانی:  تبریز، تقاطع خیابان ثقةالاسلام و عارف، ضلع شمالی بقعه سید حمزه، مقبرةالشعرا

رزرو هتل

امام علی (ع) می فرماید: موفقیت با دوراندیشی است و دوراندیشی با کسب تجربه به دست می آید.

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۲۰

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *